Van digitaliseren naar anders organiseren, alleen dan zet je AI duurzaam in
De beurs Zorg & ICT stond dit jaar, niet verrassend, bol van AI. Overal waar je liep ging het over slimme toepassingen, data, automatisering en innovatie. Maar wat mij vooral bijbleef, waren juist de gesprekken die níet over technologie gingen. Iets waar mijn interesse ligt en waar wij bij Innovita kien op zijn: kijken naar wat er echt nodig is om technologie voor een medewerker te laten werken.
Ik woonde de sessies bij van Suzanne Verheijden (Digivaardig in de Zorg) en Herbert Fetter (Conclusion). Sessies met twee verschillende invalshoeken, maar één duidelijke rode draad: AI slaagt niet door de technologie, maar door acceptatie, inrichting van de organisatie, het werk en gedrag van mensen.
Niet willen is stiekem vaak gebaseerd op niet kunnen of niet snappen
Mooi om te zien dat Coalitie Digivaardig in de Zorg ook AI-geletterdheid op hun agenda hebben staan. Niet alleen omdat de medewerkers in de zorg te leren hoe het meest uit AI te halen en er veilig mee om te gaan, maar ook omdat de AI-verordening het verplicht stelt om medewerkers AI-geletterd te maken.
Het merendeel van de medewerkers in de zorg zijn onvoldoende digivaardig als het gaat om de inzet van AI. Het zijn collega’s die zoeken, twijfelen, simpelweg nog niet weten waar ze moeten beginnen of tijd en aandacht nodig hebben. Het zijn dus zelden onwillige mensen. Zij hebben principiële bezwaren, hebben het nooit geleerd, hebben last van faalangst, zijn laaggeletterd of anderstalig of hebben een werkomgeving die eerder afremt dan stimuleert. Niet willen is stiekem dus vaak gebaseerd op niet kunnen of niet snappen, maar ook om niet meer op de oude manier te werken.
In veel organisaties is de reflex: “we moeten meer met AI, dus we hebben meer technologie nodig.” Of “doe maar 100 AI laptops want dan zijn wij met AI bezig”. Maar in de praktijk ligt het anders. Het probleem zit niet in een gebrek aan tools, maar in wat mensen nodig hebben om in beweging te komen en ermee te kunnen werken: menselijke begeleiding, ruimte en vertrouwen.
Maak duidelijke keuzes en draag deze uit
De sessie van Herbert Fetter van Conclusion sloot naadloos op aan op die van Verheijden. Digitale transformatie, innovatie en de inzet van AI mislukt zelden op de technologie zelf. Het loopt vast op drie dingen:
- Organisatie: binnen organisaties ontbreken vaak scherpe keuzes, waardoor innovatie naast het primaire proces plaatsvindt en het eigenaarschap diffuus blijft.
- Processen: in processen zien we dat technologie wordt toegevoegd aan het bestaande werk, zonder dat dat werk zelf wezenlijk verandert.
- Gedrag: en als het gaat om gedrag is er vaak te weinig tijd, te weinig betrokkenheid en te weinig veranderkracht om echt stappen vooruit te zetten.
Drie punten die misschien lijken te gaan over structuur en werkwijze, maar in de kern allemaal de menselijke as van verandering raken. Het gaat niet alleen over hoe we organiseren of processen inrichten, maar vooral over hoe mensen keuzes maken, samenwerken en in beweging komen.
Binnen organisaties ontbreken vaak scherpe keuzes, waardoor innovatie naast het primaire proces plaatsvindt en eigenaarschap diffuus blijft. Technologie wordt bovendien vaak toegevoegd zonder dat het werk echt verandert, terwijl het op gedragsniveau ontbreekt aan tijd, betrokkenheid en veranderkracht om vooruit te komen.
Wat ik meeneem uit sessies van Verheijden en Fetter? De zorg zit vol potentie als het gaat om AI. Maar we zitten ook nog midden in een leerfase. Met veel AI-starters en met zoekende organisaties. En dat is oké, maar als we willen dat AI echt waarde toevoegt dan moeten wij beginnen met beter organiseren voordat wij meer gaan digitaliseren. Want daar, en alleen daar, begint echte vooruitgang.
Hoe?
- Niet alles tegelijk willen, start klein en koppel AI aan een paar strategische doelen die er echt toe doen.
- Start vanuit het proces, wat moet echt anders, en ga voorbij aan de technologie.
- Ontwikkel een visie maar zorg ook voor de veranderkracht en eigenaarschap die zorgt voor beweging.
- Zorg voor tijd, niet alleen tijd hebben, maar tijd krijgen om te leren, te oefenen en te veranderen.
Ivette van der Elst, Agentic AI Consultant bij Innovita
